Integreren een zaak van leven en dood

Beter een goede buur dan een verre vriend. Geen enkel gezegde is zo van toepassing op immigranten als deze. Want als jij op je nieuwe woonplek zit is je zorgvuldig opgebouwde sociale netwerk ver weg in Nederland. En op wie ga je dan terugvallen als je hulp nodig hebt, omdat je ziek bent bijvoorbeeld, of omdat er een ramp is?

In Nederland denken we bij het woord “Integratie” vooral aan het omarmen van de nieuwe cultuur, aanpassen aan lokale omstandigheden en maatschappelijke vaardigheden opdoen die het leven in een nieuw woonland (met name voor mensen die naar Nederland komen) zo vloeiend en onzichtbaar mogelijk te maken.

Integratie als Nederlander in het buitenland is een heel ander verhaal. En wij Nederlanders zijn er niet altijd even goed in ook al hanteren we er binnen de Nederlandse landsgrenzen een strikte mening over.

Ooit reisde ik door Argentinië om in een conclave van Nederlanders uitgenodigd te worden met een eigen gereformeerd dagblad, er werd Nederlands gesproken, sommige ouderen, de eerste immigranten spraken amper Spaans en leunden zwaar op de jongeren die Spaans leerde op school en van de prachtige Argentijnse cultuur werd eigenlijk alleen de Asado (de buitenbarbecue) overgenomen in het streng Nederlands beleid achter muren en hekken. 10 uur stond de koffie op tafel en om 6 uur at men avondeten. Ik vond dat heel confronterend om te zien want we komen uit een land waar we bijna eisen dat onze nieuwkomers integreren. En dan doen we het zelf in het buitenland op deze manier?

Integreren in landen buiten Nederland en vooral buiten de EU kan een zaak zijn van leven of dood. En dat klinkt dramatisch, maar niet overal in de wereld is het vanzelfsprekend dat buitenlanders die in een land wonen regeringshulp krijgen of dezelfde wegen kunnen bewandelen als lokale bevolking. In veel landen geldt de gouden regel “Eigen volk eerst”.

In dit artikel ga ik in op het belang van integratie, het opbouwen van een sociaal vangnet voor als je bijvoorbeeld ouder wordt en hulp nodig hebt, of een keer ziek bent en op iemand moet kunnen terugvallen.

Onlangs kwam ik een onderzoek tegen dat keek naar wat het meest voorspellend is voor overleving na een natuurramp. Deze specifieke studie onderzocht verschillende factoren: wie aanwezig was op het ergste pad van de ramp, tot welke soorten hulpdiensten mensen toegang hadden, maar ook de kwaliteit van iemands persoonlijke en gemeenschapsnetwerken. De onderzoekers ontdekten dat het tempo van iemands herstel na een ramp (in dit geval een tornado) veel sneller was voor “degenen met herstelhulp van buren, sterkere persoonlijke netwerken en hogere niveaus van sociaal kapitaal.”

Degenen die nauwer verbonden waren met hun lokale gemeenschappen ervoeren betere resultaten. Een hoog sociaal kapitaal betekent dat je een goede sociale vaardigheden hebt en sociale. contacten hebt onder lokale bevolking en binnen de expat gemeenschap. Het ging in dat onderzoek dus niet om financieel kapitaal maar investering in menselijk contact.

In mijn eigen onderzoek naar wat ons helpt een ‘goede dood’ te sterven in Mexico, heb ik iets soortgelijks gevonden. Het ontvangen van de zorg die we verkiezen aan het einde van het leven (en daarmee de dood sterven die we verkiezen) lijkt niet automatisch verbonden te zijn met de nabijheid van de duurste, best uitgeruste ziekenhuizen. Het lijkt erop dat het niet uitmaakt of je alle vakjes op elk juridisch document hebt aangevinkt, of je toegang hebt tot de beste ziektekostenverzekering of een substantiële bankrekening. Natuurlijk kunnen deze dingen helpen, maar alleen als iets anders ook geregeld is.

Alleen als je verbonden bent met zorgzame en capabele mensen heb je toegang tot alle middelen die een land gebruikt en inzet rondom ziek en zeer, dood en leven, rampen en welzijn.

Stap jij uit het gespreide bedje van Nederlandse welvaart als het gaat om verzekeringen, uitkeringen, toeslagen, regeling voor werkeloosheid en tegemoetkoming bij schade na rampen en zelfs bij extreme prijsstijgingen, zaken als voedselhulp, schoon drinkwater en noodhospitalen en evacuatieplannen die allemaal wettelijk dichtgetimmerd zijn of zelfs zijn verankert in de grondwet, dan moet je in het buitenland nieuwe “vaardigheden” leren om te overleven zonder al die voorzieningen.

Integratie en respect

Integratie is ook een vorm van respect hebben voor lokale gewoontes. Eigenlijk is dat de basis van integratie in mijn belevenis.Als je respectloos door je nieuwe woonland stampt zul je het moeilijker hebben bij het vinden van aansluiting bij de lokale bevolking. Juist in het tonen van respect voor hun normen en waarden en vooral hun culturele waarden kunnen deuren voor je opengaan.

Combineer dat respect met een goede dosis, eveneens respectvolle, nieuwsgierigheid en openheid, de gretigheid om te leren en te begrijpen en je hebt de goede basis voor je integratieproces.

Mensen doen niets liever dan uitleggen hoe het allemaal in elkaar steekt zodat jij zo min mogelijk rimpeling in hun dagelijks bestaan oplevert. En jij leert daarbij de juiste wegen te bewandelen. Een win-win-situatie.

Gemeenschapsverbindingen opbouwen

Het kan een forse uitdaging zijn om contact te maken met de lokale gemeenschap. Pogingen om lokaal aansluiting te vinden bij de gemeenschap en vrienden te maken kunnen ongemakkelijk aanvoelen, niet alleen vanwege een taalbarrière, maar ook vanwege culturele verschillen. Daarbij staat niet elke gemeenschap welwillend tegenover die “vreemde buitenlandse snuiters”. En niet elke immigrant beschikt over de benodigde sociale vaardigheden en creativiteit om eerlijke gelijkwaardige vriendschappen te sluiten.

Er zijn landen waar vriendschappen puur gebaseerd zijn op het vooruitkomen op de sociale en/of economische ladder, om door middel van een vriendschap met jou een klasse hoger in de maatschappij te komen bijvoorbeeld, dat zijn niet direct vriendschappen waar je op terug kunt vallen als er problemen zijn of bij een grote natuurramp.

Toch heb ik wel geleerd dat afhankelijk van de cultuur, dit soort vriendschappen met de armere bevolking die puur op basis van aanziensverbetering contact met je willen, je prima je weg kunt vinden door de nieuwe maatschappij waar je onderdeel van uitmaakt.
Maar zodra er een natuurramp is zoals een grote orkaan, keert zo’n vriendschap zich al snel om en word er meer naar jou gekeken voor hulp dan dat de vriendschap jouw helpt hulp te vinden.

Daar waar in Latijns Amerikaanse culturen je vriendschappelijk ontvangen wordt maar er ontstaat niet altijd een (hechte) band, op het moment van “ziek en zeer” en tegenslag sluiten de familie gelederen zich en sta jij alsnog op afstand, immers: je bent geen bloedverwant. Terwijl een verre verloren gewaande neef of nicht van de derde categorie dan makkelijker in die kring voegt dan je je kunt voorstellen, blijft voor jou de kring gesloten.

Desondanks is het de moeite waard het wel te proberen. Degenen onder ons die geworteld zijn in hun nieuwe gemeenschap hebben een betere overlevingskans.

Ik gebruik het woord overleven hier, niet alleen omdat het letterlijk betrekking heeft op in leven blijven in een noodsituatie, maar ook als het betrekking heeft op onze geestelijke gezondheid en een kwaliteit van leven die ons diepe voeding biedt op een energetisch niveau.

Contacten met andere mensen zijn voor velen van belang voor levensgeluk en ondernemingslust. Zonder menselijk contact gaan sociale vaardigheden achteruit en is de kans op vereenzaming en depressie groter. Dus ook vanuit dat oogpunt is het opdoen van lokale contacten van belang.

In je geboorteland werd je vriendengroep grotendeels bepaald door school, werk en recreatieve activiteiten. Misschien aangevuld met wat terughoudend contact met buren. En de eerste groep “school” verwaterd over de jaren al snel. Zo anders dan in andere culturen waar klasgenoten hechte vriendschappen hebben en elkaar regelmatig zo niet minstens 1x per jaar zien.
Ontmoetingen op speelplaatsen tussen ouders wordt steeds minder omdat kinderen minder buitenspelen, dus de dagelijkse groet bij het schoolplein of een verjaardagspartijtje is zo’n beetje het enigste “andere” contact wat je hebt buiten die kringen van werk, en recreatieve activiteiten.

Ga je verhuizen naar een ander land dan worden die contactmomenten opeens heel schaars en oppervlakkig.
Al jaren zeg ik: Als ik nu regelmatig daar en daar koffie ga drinken, dan gaan mensen me wel herkennen en spreken ze me misschien aan en kan ik vriendschappen opbouwen.
Werkte die strategie in Azië wel, in andere delen van de wereld en zoals nu in Mexico werkt die strategie niet.
Toch is Mexico meer medemenselijk dan bijvoorbeeld Nederland. Regelmatig zie ik mensen eten kopen of afrekenen voor minder bedeelden, zwervers die hele maaltijden krijgen en kinderen die op blote voeten lopen krijgen kleding en schoenen en wat lekkers toegestopt van voorbijgangers of winkeliers.

Maar ik ben hier, net als in Azië, de “rijke buitenlander” ook al heb ik wellicht een lager maandelijks te besteden bedrag dan de Juan Modaal van dit land. het vooroordeel bestaat en is niet te doorbreken.

Maar iedereen groet elkaar, vraagt permissie om te mogen passeren, iedereen wenst elkaar een goede maaltijd bij het binnenlopen van een restaurant, en ik doe vrolijk mee. En een beetje afhankelijk van welke streek je woont staat je buurvrouw wekelijks op de stoep met eten of producten uit de tuin.
Het is een cultuur die gebouwd is op medemenselijkheid en beleefdheid.
Maar op het moment dat er problemen zijn of rampen keert het land zich naar zijn familiekringen en valt het op hoe hecht die familiestructuren zijn en hoe wijdt verspreid en diepgeworteld.

En jij bent geen familie.

Ga jij net als de rest van de Mexicanen bij zonsondergang naar het plein of de malecon waar iedereen naar toe trekt aan het einde van de dag om te spelen, te socialiseren en te eten, dan zul je best wel een nieuwsgierig praatje hebben links en rechts, maar de aandacht verslapt al snel. En er is ook al is er een beleefde uitwisseling van telefoonnummers en een uitnodiging om eens te komen eten, geen vervolg.

Ook in Mexico dringt het individualisme door, sommigen beweren dat het komt door de enorme golven buitenlanders die in grote steden hele wijken opeisen. Anderen beweren dat het door de opkomst van sociale media komt en de verslavende werking daarvan. Maar het is onmiskenbaar dat de maatschappij zich verhard en meer richt op geld dan op menselijkheid.

Des temeer is het dan belangrijk dat je probeert toch contacten op te bouwen in je nieuwe woonland, zodat je hulp hebt als je ziek wordt of de weg door de bureaucratie kunt vragen als er een ramp is en er overheidshulp geboden wordt. Of als je ouder wordt en zorg nodig hebt of hulp van bijvoorbeeld een wijkverpleegster.

Maar nog belangrijker is het dat je weet waar de waarschuwingen gegeven worden en aankondigingen gedaan worden, niet alleen voor de lokale feesten en bijeenkomsten, maar juist voor die lokale rampen. En wat zijn jouw rechten en plichten in zo’n noodsituatie?

Ik was in Mexico tijdens de pandemie en de lockdown overviel me, puur omdat ik niet wist hoe en waar alles gecommuniceerd werd, ik herinner me de dag dat ik voor de supermarkt stond en geen masker bij me had wat opeens verplicht bleek. En nergens waren maskers te koop die waren door mensen met een vooruitziende blik al gehamsterd. Als je dan dringend boodschappen nodig hebt en je hebt gene toegang meer tot een supermarkt dan voel je je heel kwetsbaar.

Integratie en verantwoordelijkheid

Toch brengt lid zijn van een gemeenschap ook bepaalde verantwoordelijkheid met zich mee. Als je in een stad woont waar iedereen elkaar uitbundig begroet en het “hallo hoe gaat het” geen loze vraag is, zul je moeten investeren met tijd en aandacht om datzelfde gedrag te vertonen en de vraag met aandacht te beantwoorden.

En brengt de buurvrouw jou eten omdat je ziek bent, of omdat ze teveel gekookt heeft dan is het niet meer dan (lokaal) normaal dat je een wederdienst verricht.

Ik woon nu in een straat waar alle burencontact zich in de ochtend afspeelt als mensen de stoep vegen, onderhoud van voetpaden hoort bij de eigenaar van het huis. Dat bekijk je dan een dag of twee en dan denk je: dan moet ik ook maar de stoep gaan vegen, en mensen groeten, dan “pas ik in het patroon”. Dus met gepaste tegenzin, want ik ben een beetje een einzelgänger, pak ik een paar keer per week de bezem en stort me in het “feestgedruis”.
Met als gevolg dat de buurman rechts me geholpen heeft de prikkende yucca’s in de plantenbakken voor het huis terug te snoeien en de buurvrouw aan de overkant me vertelde over de App die bij deze stad hoort waar ik alles in terug kan vinden, waarde van onroerend goed, vergunningen van winkels maar ook de dagen dat de vuilnisman komt en de busroutes en waar ik zaken kan melden als bijvoorbeeld de vuilnisman niet komt of de lantaarnpaal stuk is.

Geen zaken van levensbelang, maar men drukte mij ook op het hart dat dit een wijk is waar men elkaar helpt als er wat mis is. En dat is een fijne gedachte. En ik heb bevestigd dat mensen ook bij mij kunnen aankloppen voor hulp.

Integreren en verantwoording naar jezelf

Het is in ons leven in het buitenland makkelijk om te denken dat we het allemaal wel alleen redden. En voor Nederlanders geldt dat denk ik nog meer dan voor andere nationaliteiten, Wij zijn in onze eigengereidheid ook een zelfredzaam volk.
Maar vergeet niet dat de wegen die je moest bewandelen om hulp te krijgen verandert zijn en anders lopen in je nieuwe woonland en als er een ramp is of als je ziek bent of ouder wordt en hulpbehoevender is het beter dat je niet verstopt zit achter een hoge muur, maar bekend bent bij je buren.

Alleen als we nauw verbonden zijn met lokale mensen kunnen we de weg vinden naar de financiële, medische en juridische hulpmiddelen die we soms nodig hebben.

Integreren betekent ook dat je leert van het gedrag van de mensen in je omgeving. Waarom is het in het stormseizoen zo druk in de winkels? Waarom is een bepaald product nooit verkrijgbaar in het orkaanseizoen? Wat moet je in je nood-tas hebben bij een natuurramp?

Ik leerde dat in de Filipijnen blikjes tonijn in het stormseizoen gehamsterd werden, en in Mexico zijn het vooral gedroogde producten, bloem en vermicelli die de winkel uitvliegen in het orkaanseizoen. Beter om een voorraadje aan te leggen van dat soort populaire producten als die ook in jouw dagelijks leven gebruikt worden.

Als je hoort van het weerbureau dat er slecht weer op komst is stort je je samen met de lokale bevolking in de massa die de winkels plundert, want als je beleefd gaat zitten wachten heb je grote kans dat er geen drinkwater meer is en geen houdbaar voedsel. En na de storm moet je nog maar afwachten wanneer de vakken weer gevuld worden.
Heb je daar geen zin in zoals ik dan heb je altijd een noodvoorraadje in huis. Zoals ik nu ook heb, ik woon in dat deel van Mexico waar men afhankelijk is van bootverbindingen voor het leveren van goederen, en er is maar 1 grote weg die over dit schiereiland slingert. En ik zit zo’n beetje aan het einde van die weg.

Ik herinner me dat mijn tocht hier naar toe bijna stagneerde bij San Ignacio, omdat de weg weggespoeld was in de regen. Het heeft twee dagen geduurd voor er een noodoplossing was, maar vrachtverkeer is 4 dagen gestagneerd geweest. Dat doet iets met brandstof en voedselvoorraden in een gebied, geloof me.

Ik heb dus altijd een nood voorraad eten en water in huis. Ook omdat ik een hekel heb aan winkelen als mensen van die “paniekaankopen” doen.

Het belang van een actieve houding

Het is dus belangrijk dat je actie onderneemt, dat je contacten legt met mensen die je de weg kunnen wijzen, dat je leert hoe de lokale bevolking handelt en waar zij het nieuws en de aankondigingen vandaan halen.

Als buitenlander ben je voor veel overheden ook buitenstaander, en als eigen volk eerst gaat als het gaat om uitdelen van noodpakketten en bouwmaterialen voor herstel bijvoorbeeld, dan moet jij zorgen dat je je eigen broek kunt ophouden en zelf dat soort zaken kunt regelen.

Weet hoe het werkt in een ziekenhuis, moet je zelf beddengoed of eten verzorgen? Weet hoe het werkt als de schuilkelders en noodopvang opengaat, mag jij ook naar binnen? Heb je ook recht op extra dekens en eten? Weet hoe het werkt als iemand overlijdt, wat zijn de respectvolle rituelen, maar ook: wat moet jezelf regelen als je ouder wordt?

Actie ondernemen, en niet in je bubbel blijven hangen, de kwaliteit van je leven en misschien zelfs wel het leven zelf kan er van af hangen.

Dankbaar voor alle gratis informatie en het zoekwerk wat ik voor jou gedaan heb? Geef dan een kleine blijk van waardering.