Emigratie, oud worden en overlijden

Bijna niemand die ik over de jaren gesproken heb over emigratieplannen had nagedacht over oud worden in het buitenland of sterven in het nieuwe woonland. Iedereen schuift dat onderwerp met plezier op de lange baan. En sommige mensen vinden het morbide, negatief, of gewoon een te ver van hun bed show om de dood serieus te bespreken in hun plannen. Daarbij ben ik van mening dat de Westerse samenleving ons grotendeels heeft geconditioneerd om het onderwerp te vermijden. Doodgaan is niet iets wat algemeen acceptabel is en we rekken het leven zo lang mogelijk. Toch maakt overlijden onderdeel uit van het leven en dus ook van je toekomst en toekomstplannen.

In landen in Azië en midden en zuid Amerika is de dood veel meer onderdeel van het dagelijks bestaan dan in Nederland. Wij schuwen het onderwerp “sterven” een beetje.

Op mijn reizen door deze gebieden zie ik regelmatig mensen een kruisje slaan voor ze hun auto starten of als ze langs een kerkhof komen. En “het feest van de doden” wordt jaarlijks uitbundig en vol respect samen met “hen die heengegaan zijn” gevierd. In veel huizen zijn standaard altaren en kinderen groeien op met de constante herinnering aan overleden familieleden om hen heen.

(lees ook: Wat is Dia de Los Muertos?)

En wij Nederlanders zouden er goed aan doen wat meer na te denken over ouder worden, hulp nodig hebben in de toekomst en/of afhankelijk worden en zelfs over overlijden en begraven. Zeker als je gaat emigreren. Want in het buitenland zijn vaak geen uitvaartverzekeringen, of gehuurde graven, en de procedure van een overlijden melden kan per land verschillen maar is zeker anders dan in Nederland.

(lees ook: Emigreren na je 50ste)

Oud worden in het buitenland

Je ziet ze wel lopen in het buitenland, jij ongetwijfeld ook op 1 van je reizen: van die heel oude mensen met doorleefde gezichten, die een beetje gebogen met een boodschappentas op pad zijn, met moeite kunnen ze vaak door het drukke verkeer of de stoep op en af. Aan hun gezicht en lichaamstaal kun je zien dat het leven voor hen niet makkelijk is geweest en makkelijk is. Waarschijnlijk omdat de kwaliteit van oud worden en overleven laag is en het leven hard. Ouderen in het buitenland zijn vaak aangewezen op zelfredzaamheid, een familie, en worden weinig omringend door zorg van professionals.

Hoe loop jij er straks bij? Heb je dan ook zo’n moeite met die hoge trottoirs? Iets waar ik steeds meer mee worstel in Mexico bijvoorbeeld: het gebrek aan goede voetpaden en de soms wel een halve meter hoge stoepranden. Ik vraag me wel eens af hoe dat moet als je dan een looprekje hebt gekocht om je verder te helpen.

Geen Albert Heijn op elke straathoek, geen drinkwater uit de kraan, hoe ga ik dat straks allemaal doen? Naarmate je ouder wordt dringen die vragen zich steeds meer op. En ik kan niet anders dan benadrukken dat het verstandig is om daar tijdens je emigratie plannen ook (even) over na te denken. Want “dat zien we dan wel weer” is niet zo’n goede plan van aanpak.

(lees ook: Emigreren na je 60ste)

Hoe ziet jouw oude dag eruit in het buitenland? Zonder al die voorzieningen van Nederland? Krijg je AOW in het land waar je woont? heb je dat in Nederland opgebouwd? En hoe zit het met je pensioen? (lees ook: Met pensioen in het buitenland) En dat allemaal als je het al mag halen, want de dood komt over het algemeen wanneer het hem uitkomt.

Hoe kun je in het buitenland in vrede sterven?

Het nadenken over de dood helpt om de vraag te beantwoorden: “Hoe kan ik ervoor zorgen dat ik in vrede zal sterven?” De meeste van ons zijn bang voor de dood. We zijn bang voor verlies, verandering, het onverwachte, het ongewenste, het onbekende. En daarmee is het voorkomen, vermijden of omzeilen van onverwachte of ongewenste veranderingen heel gebruikelijk.

Het is absoluut niet onverstandig om na te denken over hoe je oud wordt in een ander land, waar je nu de cultuur nog niet van kent en nog niet ingeburgerd bent. Misschien heb je tijdens je vakantie wel eens rondgedoold op een kerkhof, maar het hele proces van sterven en begraven worden, daar heb je geen inzage in. Tenzij je jezelf daar actief in verdiept.

Je in Nederland achtergebleven sociale vangnet is wellicht sterk verwaterd, en in ieder geval ver weg en heeft ook geen flauw idee van hoe dat allemaal moet op jouw nieuwe woonplek.Als er in het buitenland bijvoorbeeld een ramp plaatsvind, is het al snel “eigen volk eerst” en mensen, die je normaal als open en gastvrij ervaart zijn opeens heel introvert en gericht op familie en overleven.

Waar sta jij dan? (lees ook: Veiligheid en Emigratie)

(ook interessant: Integreren een zaak van leven en dood)

Heeft jouw nieuwe woonland regels over euthanasie of actieve levensbeëindiging? of palliatieve zorg?

En wat is de rol van de begrafenisondernemer? Waar krijg je een bewijs van overlijden en wat doe je met je Nederlandse paspoort en je lokale verblijfsvergunning?

En hoe zit het met al die spullen en bezittingen die je achterlaat?

Nadenken over de dood helpt ons beter te leven

Het voordeel van het overwegen van de dood is dat het ons helpt beter te leven. Met de dood in onze gedachten, kunnen we met meer helderheid, doel en waardering leven. Aanvaarden dat de dood erbij hoort en het niet uistellen van nadenken hierover en plannen maken “voor het geval dat” geeft ons meer rust om te genieten van alles wat ons straks wacht aan de andere kant van de grens in je nieuwe woonland.Het tijdstip van de dood is onzeker. Mensen sterven vaak plotseling, Zelfs het gezondste en sterkste menselijk lichaam is ondoorgrondelijk kwetsbaar.

Heb jij er over nagedacht, zaken uitgezocht, en misschien zelfs wel op papier gezet, dan kun je meer genieten van je nieuwe leven in het buitenland.

Ziek worden en ziek blijven

Maar het kan ook zomaar zijn dat je ziek wordt en afhankelijk wordt van hulp zoals verpleging, verzorging, het Nederlandse begrip van een huisarts, of zelfs een hospice. Is dat aanwezig in jouw nieuwe woonland en mag je daar gebruik van maken als buitenlander? En wat doet zoiets met je budget?

Leef jij in een land war de kosten van levensonderhoud laag zijn en de lonen laag zijn, kun je wellicht iemand inhuren om die zorg te regelen, maar het is altijd gebonden aan de lokale cultuur en kennis van gezondheidszorg en zal zelden op het niveau zijn of komen wat je gewend bent uit Nederland.

Kun je eventuele hulpmiddelen verkrijgen of kopen, zijn die beschikbaar? En hoe zit het met de continuïteit van medicijnen en verzorgingsproducten? Meer nog dan in Nederland zijn medicijnen en dat soort hulpmiddelen en producten soms schaars.

Zijn er verzorgingstehuizen, revalidatiecentra is er überhaupt specialistische nazorg of zoiets als fysiotherapie?

Je verblijfsstatus zal invloed hebben

Je verblijfsstatus in het land waar je bent zal invloed hebben op je mogelijkheden. Veel zal afhangen van in welk lang je bent gaan wonen en wat jouw verblijfsstatus in dat land mogelijk maakt. Soms kun je op een toeristenvisum die je steeds weer verlengt helemaal niets als het gaat om terugvallen op reguliere zorg of begraven. En soms zelfs niet eens op een vaste verblijfsvergunning. In veel landen is crematie niet beschikbaar omdat het in strijd is met kerkelijke overtuigingen en in de meeste landen moet je een graf kopen. Het fenomeen “hospice” is niet bekend, en stervensbegeleiding is een taak van de familie. Een arts aan huis is soms al ingewikkeld, en wijkverpleging zal wel bestaan, maar is het ook voor jou beschikbaar?

Ik begrijp dat het een vreselijk suf onderwerp is als je aan de vooravond van je emigratie staat. Maar het is wel een onderwerp wat zwaar op je emigratie budget kan drukken als je er niet op voorbereid bent. Waar wil je begraven worden, waar wil je sterven, wat kost dat en wie gaat dat betalen. En hoe zit het met alles wat je achterlaat? (lees ook: Emigratie en Erfrecht)

Ik kan me voorstellen dat je niet op dit onderwerp zit te wachten, maar voor je eigen gemoedsrust, denker even over na, ook al is het maar kortstondig. De oplossing “Wie dan weer leeft wie dan weer zorgt” is in dit geval geen oplossing.

Dankbaar voor alle gratis informatie en het zoekwerk wat ik voor jou gedaan heb? Geef dan een kleine blijk van waardering.